Các loại sẹo thường gặp: đặc điểm nhận biết và cách phân biệt

Không phải vết sẹo nào cũng giống nhau. Sẹo có thể lõm sâu như những lỗ nhỏ trên da, có thể gồ cao thành cục cứng, hoặc chỉ là vết thâm mờ dần theo thời gian. Việc nhận biết đúng mình đang gặp loại sẹo nào là bước đầu tiên và quan trọng nhất trước khi nghĩ đến bất kỳ phương pháp cải thiện nào - vì mỗi loại sẹo có cơ chế hình thành và hướng xử lý khác nhau, thậm chí trái ngược nhau. Bài viết này đi sâu vào từng loại sẹo thường gặp, đặc điểm nhận biết và cách phân biệt chúng. Nếu muốn hiểu trước về khái niệm sẹo và cơ chế da hình thành sẹo, bạn có thể đọc thêm để nắm nền tảng trước khi tìm hiểu chi tiết từng loại dưới đây.

Vì sao cần phân biệt đúng loại sẹo trước khi xử lý?

Sẹo lõm và sẹo lồi là hai tình trạng gần như đối lập nhau về bản chất - một bên thiếu collagen, một bên thừa collagen. Vì vậy phương pháp phù hợp với loại này có thể hoàn toàn không phù hợp, thậm chí phản tác dụng với loại kia. Nhận diện sai loại sẹo là nguyên nhân phổ biến khiến nhiều người chăm sóc da sai hướng trong thời gian dài mà không thấy cải thiện.

Sẹo rỗ (sẹo lõm)

Đây là loại sẹo phổ biến nhất sau mụn viêm nặng (mụn bọc, mụn nang), hình thành do thiếu hụt collagen trong quá trình lành thương khiến bề mặt da bị kéo lõm xuống. Sẹo rỗ thường được chia thành ba dạng nhỏ với đặc điểm khác nhau:

• Sẹo đáy nhọn (icepick): lỗ nhỏ, hẹp nhưng ăn sâu xuống da, giống như bị vật nhọn đâm vào.
• Sẹo đáy vuông (boxcar): miệng sẹo rộng hơn, đáy phẳng, bờ dựng đứng rõ rệt như hình hộp.
• Sẹo đáy tròn (rolling): miệng sẹo rộng, đáy lượn sóng, tạo cảm giác bề mặt da gợn sóng khi nhìn nghiêng.

Ảnh minh hoạ dưới đây cho thấy tình trạng sẹo rỗ hỗn hợp (đan xen cả dạng đáy vuông và đáy tròn) sau mụn viêm kéo dài - dạng phổ biến nhất trong các ca sẹo rỗ tại spa.

Sẹo lồi và sẹo phì đại

Ngược lại với sẹo rỗ, đây là kết quả của việc tăng sinh collagen quá mức trong giai đoạn lành thương, khiến vùng da bị tổn thương gồ cao hơn bề mặt xung quanh. Hai loại này thường bị nhầm lẫn với nhau:

• Sẹo phì đại: gồ cao nhưng giới hạn trong đúng phạm vi vết thương ban đầu, có thể tự xẹp bớt theo thời gian.
• Sẹo lồi: phát triển lan rộng ra ngoài ranh giới vết thương gốc, hiếm khi tự nhỏ lại và có xu hướng tái phát nếu can thiệp không đúng cách.

Sẹo thâm (tăng sắc tố sau viêm)

Là vết thâm nâu hoặc đỏ xuất hiện sau khi vùng da viêm (mụn, vết thương) lành lại, do da tăng sản xuất sắc tố melanin để phản ứng với viêm. Đây là loại duy nhất trong nhóm này chưa làm thay đổi cấu trúc mô da, nên thường mờ dần sau vài tháng nếu được chăm sóc và chống nắng đúng cách - khác biệt rõ so với sẹo rỗ hay sẹo lồi vốn không tự biến mất.

Sẹo giảm sắc tố

Ít được nhắc đến hơn nhưng vẫn khá phổ biến, đặc biệt sau các tổn thương viêm nặng hoặc can thiệp công nghệ cao không đúng chỉ định. Vùng da này mất sắc tố melanin, trở nên sáng màu hơn hẳn so với da xung quanh, thường khó cải thiện hơn cả sẹo thâm vì liên quan đến việc phục hồi tế bào sắc tố.

Sẹo giãn (rạn da)

Không xuất phát từ mụn hay vết thương hở, mà hình thành khi da bị kéo giãn nhanh hơn khả năng đàn hồi cho phép (tăng cân nhanh, tuổi dậy thì, mang thai), khiến các sợi collagen và elastin bên dưới bị đứt gãy, để lại các đường rạn dài, thường thấy ở vùng bụng, đùi, bắp tay.

Bảng so sánh nhanh các loại sẹo

Vì sao dễ nhầm lẫn giữa các loại sẹo?

Trên thực tế, một vùng da tổn thương lâu năm - đặc biệt là sau mụn - thường không chỉ có một loại sẹo duy nhất mà là sự kết hợp của nhiều loại: vừa có điểm lõm, vừa có vết thâm, đôi khi xen lẫn vài nốt gồ nhẹ. Quan sát bằng mắt thường trong điều kiện ánh sáng thường ngày cũng dễ đánh giá sai mức độ và loại sẹo thực tế, vì sẹo rỗ dạng nhẹ có thể bị che khuất bởi vết thâm phía trên.

Nên làm gì khi chưa chắc mình đang gặp loại sẹo nào?

Thay vì tự đoán và áp dụng các phương pháp truyền miệng chưa kiểm chứng, bạn nên đến cơ sở da liễu/chăm sóc da uy tín để được thăm khám trực tiếp dưới ánh sáng chuyên dụng, xác định đúng loại sẹo và mức độ trước khi lựa chọn hướng cải thiện phù hợp. Xử lý sai loại sẹo không chỉ tốn thời gian, chi phí mà đôi khi còn khiến tình trạng da nặng hơn.