Rosacea là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và 4 thể thường gặp

Da mặt thường xuyên đỏ ửng ở hai bên má, mũi, cằm, kèm cảm giác nóng rát mỗi khi ra nắng, uống đồ nóng hay căng thẳng - nhiều người nghĩ đó chỉ là da nhạy cảm hoặc "nóng trong người". Thực tế, đây có thể là dấu hiệu của rosacea, một tình trạng da mãn tính khá phổ biến nhưng thường bị nhận diện muộn và chăm sóc sai hướng. Bài viết giúp bạn hiểu rosacea là gì, dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân và các thể thường gặp để có hướng xử lý đúng ngay từ đầu.

Rosacea là gì?

Rosacea (còn gọi là chứng đỏ mặt, trứng cá đỏ) là bệnh da mãn tính, đặc trưng bởi tình trạng đỏ da vùng trung tâm khuôn mặt, có thể kèm giãn mao mạch, sẩn đỏ, mụn mủ nhỏ và cảm giác nóng rát, châm chích. Bệnh thường tiến triển theo từng đợt: có giai đoạn da dịu đi, rồi lại bùng phát khi gặp yếu tố kích thích.

Rosacea hay gặp ở người từ 30 đến 50 tuổi, nữ giới gặp nhiều hơn nam giới, và thường rõ hơn ở người có làn da sáng màu. Tuy nhiên, người da châu Á vẫn có thể mắc, chỉ là tình trạng đỏ da đôi khi khó nhận ra hơn và dễ bị nhầm với kích ứng mỹ phẩm hoặc mụn.

Dấu hiệu nhận biết rosacea

• Đỏ bừng mặt (flushing): mặt đỏ lên nhanh, kèm cảm giác nóng khi gặp nắng, nhiệt độ cao, đồ ăn cay, rượu bia hoặc cảm xúc mạnh.
• Đỏ da dai dẳng: vùng má, mũi, trán, cằm đỏ kéo dài, không tự hết sau vài giờ như đỏ mặt thông thường.
• Giãn mao mạch: những mạch máu nhỏ li ti màu đỏ hoặc tím nổi rõ trên má, cánh mũi.
• Sẩn đỏ, mụn mủ nhỏ: trông giống mụn nhưng thường không có nhân mụn (mụn đầu đen, mụn đầu trắng).
• Cảm giác khó chịu trên da: nóng rát, châm chích, ngứa, da phản ứng mạnh với nhiều loại mỹ phẩm.
• Triệu chứng ở mắt: một số người bị khô mắt, cộm, đỏ mí mắt.

4 thể rosacea thường gặp

Rosacea thường được mô tả theo 4 thể. Một người có thể có đặc điểm của nhiều thể cùng lúc:

Nguyên nhân gây rosacea

Đến nay, nguyên nhân chính xác của rosacea vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Các nghiên cứu cho thấy đây là sự kết hợp của nhiều yếu tố:

• Rối loạn điều hòa mạch máu: mạch máu dưới da mặt giãn ra quá mức và quá dễ dàng trước các kích thích.
• Phản ứng miễn dịch, viêm quá mức: hệ miễn dịch tự nhiên của da phản ứng mạnh hơn bình thường, gây viêm kéo dài.
• Mạt Demodex: loài mạt sống tự nhiên trên da, ở người bị rosacea thường được tìm thấy với mật độ cao hơn.
• Yếu tố di truyền: người có người thân bị rosacea có nguy cơ cao hơn.
• Hàng rào bảo vệ da suy yếu: khiến da dễ mất nước, dễ kích ứng, làm triệu chứng nặng hơn.

Đặc biệt, việc dùng kem có chứa corticoid trên mặt trong thời gian dài có thể gây ra tình trạng đỏ da, giãn mạch giống rosacea, và khiến rosacea sẵn có trở nặng hơn. Nếu bạn từng dùng kem trộn, kem không rõ nguồn gốc, hãy nói rõ với chuyên viên khi thăm khám.

Các yếu tố khiến rosacea bùng phát

Mỗi người có "yếu tố kích hoạt" khác nhau. Những yếu tố thường gặp nhất gồm:

• Ánh nắng mặt trời, nhiệt độ nóng, xông hơi, tắm nước quá nóng
• Đồ ăn cay, đồ uống nóng, rượu bia
• Căng thẳng, xúc động mạnh
• Vận động cường độ cao
• Gió lạnh, thời tiết hanh khô
• Mỹ phẩm chứa cồn, hương liệu, chất tẩy rửa mạnh hoặc hoạt chất nồng độ cao

Mẹo nhỏ: ghi lại nhật ký trong 2-4 tuần (ăn gì, đi đâu, dùng sản phẩm gì, da đỏ lúc nào) sẽ giúp bạn tìm ra yếu tố kích hoạt của riêng mình nhanh hơn.

Rosacea có chữa khỏi được không?

Rosacea là bệnh mãn tính, hiện chưa có cách chữa khỏi vĩnh viễn, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt để da ổn định, ít bùng phát. Hướng xử lý thường kết hợp:

• Chăm sóc da đúng cách: làm sạch dịu nhẹ, phục hồi hàng rào bảo vệ da, chống nắng hằng ngày, tránh các yếu tố kích hoạt.
• Thuốc bôi hoặc thuốc uống: tùy thể và mức độ, bác sĩ da liễu có thể chỉ định các thuốc giúp giảm viêm, giảm đỏ. Đây là thuốc kê đơn, không nên tự mua dùng.
• Công nghệ ánh sáng, laser mạch máu: có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng giãn mao mạch và đỏ da dai dẳng khi được chỉ định phù hợp.

Điều quan trọng nhất là không tự điều trị theo hướng trị mụn. Các sản phẩm trị mụn mạnh như BHA nồng độ cao, benzoyl peroxide hay tẩy da chết thường xuyên có thể khiến da rosacea đỏ và rát hơn.

Khi nào nên đi thăm khám?

Bạn nên đi thăm khám da khi:

• Da mặt đỏ kéo dài trên vài tuần, không rõ nguyên nhân
• Xuất hiện mạch máu li ti ngày càng rõ
• Đã dùng sản phẩm trị mụn nhưng da không cải thiện, thậm chí đỏ rát hơn
• Da phản ứng với hầu hết các loại mỹ phẩm đang dùng
• Có triệu chứng khô, đỏ, cộm mắt kèm theo

Nhận diện đúng rosacea từ sớm giúp bạn tránh được nhiều tháng "thử và sai" với sản phẩm không phù hợp, đồng thời hạn chế tình trạng giãn mạch tiến triển nặng hơn.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa.